Στο παρελθόν, το στίγμα ταυτοποιούνταν ως ένα ορατό σημάδι που έφεραν μερικά άτομα, το οποίο σηματοδοτούσε όχι μόνο την κατώτερη κοινωνική τους θέση (π.χ. πόρνη, δούλος), αλλά υποδείκνυε και στον υπόλοιπο κόσμο ότι έπρεπε να τους αποφεύγει λόγω ηθικών ελαττωμάτων, ασθενειών ή γενικότερα επειδή, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, εγκυμονούσαν κινδύνους.
Σήμερα, οι έννοιες που σχετίζονται με το στίγμα έχουν εξελιχθεί σε μεγάλο βαθμό· ξεκινώντας από ένα και μόνο εξωτερικό σημάδι που παλαιότερα μεθερμηνευόταν από τον υπόλοιπο κόσμο ως στοιχείο αποφυγής ενός ατόμου, έχουμε φτάσει στην κατοχή (ή στην πεποίθηση της κατοχής) ενός χαρακτηριστικού που υποδηλώνει μία συγκεκριμένη κοινωνική ταυτότητα, η οποία απαξιώνεται μέσα σε ένα ορισμένο κοινωνικό πλαίσιο (Crocker κ.ά., 1998).
Είναι γεγονός πως πλέον κάποιος μπορεί να στιγματιστεί απλώς και μόνο επειδή ανήκει σε μία ομάδα που απαξιώνεται από ορισμένες κοινωνικές ομάδες. Κάτι τέτοιο μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι το άτομο ανήκει στο γυναικείο φύλο, έχει ελάχιστο εισόδημα ή κατάγεται από οικονομικά ασθενέστερο οικογενειακό περιβάλλον, έχει διαφορετικές σεξουαλικές προτιμήσεις, κατάγεται από διαφορετική κουλτούρα, είναι μέλος κάποιας μειονότητας ή απλώς και μόνο επειδή δε μοιάζει με όλους τους άλλους, είναι, για παράδειγμα, υπερβολικά μεγαλόσωμος, πολύ ψηλός ή πολύ μικροκαμωμένος. Όλα τα παραπάνω αποτελούν κατηγορίες στιγματισμού οι οποίες κάνουν την εμφάνισή τους συχνά εντός του σχολικού πλαισίου.
Οι συνέπειες του στίγματος
Οι συνέπειες του στίγματος είναι πολυάριθμες, ειδικά για τα στιγματισμένα άτομα. Μία από τις πιο προφανείς και συχνότερες συνέπειες του στιγματισμού είναι η διάκριση που τον συνοδεύει. Μπορεί να χαρακτηρίζεται από κραυγαλέες επιθέσεις ή από πιο ήπια κακομεταχείριση, όπως για παράδειγμα να παίρνει κάποιος χαμηλότερο βαθμό από αυτόν που του αξίζει ή να αγνοείται από τους δασκάλους και τους συνομηλίκους του (Fisher κ.ά., 2000). Ωστόσο, ο στιγματισμός μπορεί να έχει και πιο αμυδρές επιπτώσεις καθώς το στίγμα μπορεί να βοηθά τους δασκάλους να εκπληρώνουν προσωπικές προφητείες (Jussim και Harber, 2005 - Jussim κ.ά., 2009) και μπορεί επίσης να έχει επιβλαβείς συνέπειες στην απόδοση του παιδιού μέσω απειλητικών στερεοτυπικών επιδράσεων (Steele και Aronson, 1995 - Huguet και Régnier, 2007).
Όλες αυτές οι συνέπειες και η διάκριση που επιφέρει ο στιγματισμός είναι ιδιαίτερα επιβλαβείς για το άτομο (για παράδειγμα, οδηγεί σε χαμηλή αυτοεκτίμηση, άγχος, μειωμένες επιδόσεις, κλπ.) ώστε δεν είναι λίγοι οι επιστήμονες που έχουν πρόσφατα κατανοήσει ότι το στίγμα αποτελεί έναν πολύ ισχυρό στρεσογόνο παράγοντα (Crocker κ.ά., 1998, Clark κ.ά., 1999, Miller και Kaiser, 2001, Major και O’Brien, 2005). Ως εκ τούτου, πολλοί ερευνητές έχουν προτείνει να χρησιμοποιηθούν ή να προσαρμοστούν κατάλληλα τα μοντέλα για τη μελέτη του άγχους ώστε να γίνει καλύτερα κατανοητός ο τρόπος που το στίγμα επηρεάζει τους ανθρώπους.
