Διανοητική ή Ορθολογιστική νοημοσύνη είναι η νοημοσύνη που χρησιμοποιούμε για να επιλύσουμε προβλήματα στρατηγικής ή λογικής. Οι ψυχολόγοι επινόησαν τεστ για την αξιολόγησή της και κατέταξαν τα άτομα σε βαθμίδες ευφυίας, ανάλογα με το ύψος του Δείκτη νοημοσύνης (I.Q.).
Στα μέσα της δεκαετίας του 90, ο Daniel Goleman δημοσίευσε έρευνες πολλών νευρολόγων και ψυχολόγων που έδειχναν ότι η Συναισθηματική Νοημοσύνη (E.Q.) είναι εξίσου σημαντική. Η συναισθηματική νοημοσύνη μας επιτρέπει να συνειδητοποιούμε τόσο τα δικά μας συναισθήματα, όσο και αυτά των άλλων.
Ούτε η διανοητική ούτε η συναισθηματική νοημοσύνη, ξεχωριστά ή από κοινού, αρκούν για να εξηγήσουν πλήρως την πολυσύνθετη ανθρώπινη νοημοσύνη ή τον πλούτο της ψυχής. Οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές έχουν υψηλό δείκτη νοημοσύνης: ξέρουν τους κανόνες και μπορούν να τους ακολουθήσουν αλάνθαστα. Τα ζώα έχουν υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη: έχουν συναίσθηση των περιστάσεων και γνωρίζουν ποια είναι η κατάλληλη αντίδραση. Ούτε οι υπολογιστές όμως, ούτε τα ζώα αναρωτιούνται γιατί υπάρχουν οι κανόνες ή οι περιστάσεις αυτές ή αν θα μπορούσαν να είναι καλύτεροι ή διαφορετικοί. Λειτουργούν μέσα σε συγκεκριμένα όρια, παίζουν ένα προκαθορισμένο παιχνίδι.
Τώρα, στην αρχή της νέας χιλιετίας, κάποια πρώτα επιστημονικά δεδομένα επιβεβαιώνουν αυτό που ανέκαθεν γνώριζαν οι μύστες και οι σοφοί, ότι υπάρχει και ένα τρίτο είδος νοημοσύνης, η Πνευματική Νοημοσύνη. Με αυτόν τον όρο εννοούμε την νοημοσύνη με την οποία αντιμετωπίζουμε και επιλύουμε προβλήματα ουσίας και αξίας. Τη νοημοσύνη με την οποία μπορούμε να τοποθετήσουμε τη ζωή και τις πράξεις μας σε ένα ευρύτερο, πλουσιότερο και βαθύτερο πλαίσιο. Η Πνευματική νοημοσύνη είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη σωστή λειτουργία της διανοητικής και της συναισθηματικής νοημοσύνης.
Τα ανθρώπινα όντα είναι πνευματικά πλάσματα γιατί ωθούνται από την ανάγκη να υποβάλλουν θεμελιώδη ή υπέρτατα ερωτήματα: Γιατί γεννήθηκα; Ποιό είναι το νόημα της ζωής μου; Ποιός ο λόγος να συνεχίσω όταν νιώθω κουρασμένος, απογοητευμένος ή αποτυχημένος; Γιατί αξίζει τον κόπο; Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό μας γνώρισμα ότι ωθούμαστε από μια αποκλειστικά ανθρώπινη λαχτάρα να βρούμε νόημα και αξία σε κάθε μας εμπειρία. Διψάμε για κάτι που θα μας κάνει να θέσουμε υψηλότερους στόχους, για κάτι που θα μας οδηγήσει πέρα από τον εαυτό μας και από τους χωροχρονικούς περιορισμούς.